Strona startowa Publikacje 2010 Eksperyment uruchomienia Elektrociepłowni Bydgoszcz II z Elektrowni Wodnej Koronowo

Eksperyment uruchomienia Elektrociepłowni Bydgoszcz II z Elektrowni Wodnej Koronowo

Drukuj PDF

Autor

Marek Komarzyniec
„ENERGOPOMIAR” Sp. z o.o.
Zakład Techniki Cieplnej

Obrona i odbudowa zasilania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE) opiera się w dużej mierze na zdolności przejścia jednostek wytwórczych (JW) w elektrowniach systemowych do pracy na potrzeby własne (PPW) i z tego stanu zasilenia wybranych potrzeb ogólnych, czyli utworzenia tzw. pracy wydzielonej elektrowni (PWE). Elektrownia może w dostatecznie długim okresie pozostawać w pracy PWE, zapewniając warunki bezpiecznej eksploatacji własnych układów i urządzeń, a także – w sytuacji katastrofalnej awarii systemowej – może stanowić potencjalne źródło napięcia i mocy rozruchowej do uruchomienia innej elektrowni. Przeważająca większość polskich elektrociepłowni nie posiada zdolności do utrzymania się w ruchu po zaniku zasilania w KSE z przejściem do stanu pracy PWE, dlatego też dla ponownego wznowienia swojej pracy musi oczekiwać na podanie napięcia z zewnątrz.

 W tej sytuacji działania wewnątrz elektrociepłowni skupiają się przede wszystkim na zapewnieniu bezpiecznego odstawienia własnych urządzeń i zachowaniu warunków do ich późniejszego uruchomienia. Ze względu na ważną rolę, jaką odgrywają elektrociepłownie w aglomeracjach miejskich dostarczając odbiorcom energię cieplną i częściowo elektryczną ich praca powinna być jak najszybciej wznowiona przy początkowym zasilaniu z innej elektrowni będącej w stanie PWE bądź zasilaniu z samostartującego hydrozespołu/hydrozespołów w elektrowni wodnej. Już na przełomie lat 1999/2000 przewidywano, że Elektrownia Wodna Koronowo (dalej EW Koronowo lub EW) stanowić będzie źródło rozruchowe dla PGE Elektrociepłowni Bydgoszcz II (dalej EC Bydgoszcz II lub EC). Została wtedy m.in. opracowana odpowiednia instrukcja dyspozytorska, doposażono EW Koronowo w agregat prądotwórczy, jednak nie przeprowadzono prób w warunkach rzeczywistych.

Cel przeprowadzonego eksperymentu

Celem przeprowadzonego eksperymentu systemowego uruchomienia EC Bydgoszcz II z EW Koronowo było:

  • Potwierdzenie możliwości samostartu EW Koronowo i podania napięcia na wydzielony system szyn rozdzielni 110 kV stacji Koronowo - Elektrownia,
  • Potwierdzenie możliwości utworzenia wydzielonego toru liniowego 110 kV dla podania napięcia i mocy rozruchowej do EC Bydgoszcz II z EW Koronowo oraz sprawdzenie zdolności regulacji napięcia i mocy biernej hydrozespołu (HZ) w EW Koronowo przy obciążeniu mocą bierną pojemnościową ładowania linii 110 kV,
  • Potwierdzenie zdolności HZ w EW Koronowo do prowadzenia regulacji napięcia i częstotliwości przy pracy wydzielonej, w trakcie naboru obciążenia podczas rozruchu w EC Bydgoszcz II wszystkich niezbędnych układów i urządzeń wymaganych dla uruchomienia turbozespołu TG2,
  • Sprawdzenie możliwości pracy równoległej HZ w EW Koronowo z turbozespołem TG2 w EC Bydgoszcz II z obciążeniem potrzebami własnymi oraz wybranymi potrzebami ogólnymi EC,
  • Sprawdzenie możliwości utrzymania w pracy w trybie PWE turbozespołu TG2 w EC Bydgoszcz II z regulacją napięcia i częstotliwości po odłączeniu źródła rozruchowego.

Organizacja prac z przygotowaniem eksperymentu

Do udziału w eksperymencie systemowym przewidziane zostały wybrane obiekty EW i EC. Całość prac związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem eksperymentu systemowego została podzielona na trzy etapy: Etap I [2] – w ramach, którego na podstawie analizy dokumentacji dokonano oceny możliwości realizacji założonych celów eksperymentu, wskazując jednocześnie konieczność wykonania niezbędnych działań dla jego pomyślnego przeprowadzenia, Etap II [3] – w ramach, którego – na podstawie wniosków poprzedniego etapu –przeprowadzono modernizację struktury regulatora turbiny HZ2 w EW Koronowo i w oparciu o przygotowany program wykonano próby wewnętrzne w EW, a także zmodyfikowano strukturę regulatora turbozespołu TG2 w EC. Etap III [4] – w trakcie, którego opracowano szczegółowy programu eksperymentu i go przeprowadzono.

Charakterystyka obiektów i urządzeń uczestniczących w eksperymencie

W EW Koronowo w omawianym eksperymencie systemowym udział wzięły m.in. następujące układy i urządzenia:

  • hydrozespół HZ2 z turbiną Kaplana o mocy Pn = 13 MW sterowaną przez regulator turbiny RTKS-16 (zaprojektowany i wykonany przez Instytut Energetyki Oddział Gdańsk), generatorem typu VTA 560/60x28 o mocy Sn = 15,5 MVA z elektromaszynowym układem wzbudzenia ze wzbudnicą prądu stałego oraz regulatorem napięcia typu DECS400 produkcji Besler Electric Comp.,
  • rozdzielnia RG-0,4 kV wraz z zasilanymi urządzeniami potrzeb własnych hydrozespołu HZ2 i potrzebami ogólnymi elektrowni,
  • agregat prądotwórczy (wyprodukowany w latach 90-tych), który w ramach prac przygotowawczych został poddany gruntownemu przeglądowi technicznemu.

Spośród wielu funkcji realizowanych przez regulator turbiny hydrozespołu HZ2 z punktu widzenia zadań regulacyjnych wyróżnić można zapewnienie: regulacji prędkości obrotowej turbiny przed synchronizacją, regulacji mocy turbozespołu podczas pracy w układzie sieci sztywnej, regulacji prędkości obrotowej turbiny podczas pracy w układzie sieci elastycznej (wyspy sieciowej).
Podczas normalnego uruchomienia hydrozespołu z przyłączeniem do układu sieci sztywnej, regulacja prędkości obrotowej turbiny przed synchronizacją (aktywowana po przekroczeniu 97% prędkości znamionowej) prowadzona jest w oparciu o klasyczny regulator prędkości o strukturze PI. Po załączeniu wyłącznika blokowego – za pomocą synchronizatora lub ręcznie przez operatora - automatycznie załączany jest układ regulacji mocy turbozespołu, który zapewnia jego wstępne obciążenie do poziomu mocy zadanej lub mocy wynikającej z nastawy ogranicznika otwarcia kierownicy. W trakcie pracy w trybie regulacji mocy możliwe jest ręczne przełączenie do trybu regulacji prędkości obrotowej turbiny prowadzonej w oparciu o statyczny regulator prędkości typu P (regulator o strukturze PI ze sztywnym sprzężeniem zwrotnym). Przełączenie to w obu kierunkach odbywa się bezuderzeniowo. Przejście do trybu regulacji prędkości obrotowej typu P z trybu regulacji mocy, może nastąpić również w sposób automatyczny po przekroczeniu ustawionego poziomu odchyłki częstotliwości.
Na podstawie wyników analiz etapu I [2] – dla zapewnienia pożądanej funkcjonalności regulatora turbiny – przeprowadzono modernizację struktury regulatora polegającą na zachowaniu ciągłości pracy regulatora obrotów przed jak i po zamknięciu wyłącznika blokowego, w sytuacji, kiedy rozruch hydrozespołu odbywa się z załączonym przełącznikiem „black start” (zabudowany nowy przełącznik na panelu operatorskim). Przy załączonym przełączniku „black-start”, po przekroczeniu obrotów turbiny powyżej 97% wartości nominalnej zaczyna działać regulator prędkości obrotowej typu P (PI ze sztywnym sprzężeniem zwrotnym), który nie zostaje wyłączony po zamknięciu wyłącznika blokowego. Takie działanie zapewnia regulację prędkości obrotowej turbiny podczas całego procesu uruchomienia innej jednostki przy podawaniu napięcia i mocy rozruchowej z samostartującego hydrozespołu EW Koronowo.
Regulator napięcia typu DECS400, który zapewnia automatyczną regulację napięcia na zaciskach generatora w zakresie od 0.85 Un do 1.1 Un, jest wyposażony w standardowy zestaw ograniczników (m.in. w ograniczniki kąta mocy, prądu wzbudzenia, prądu stojana) aktywnych zarówno przy pracy w trybie automatycznej regulacji napięcia generatora jak i ręcznej regulacji prądu wzbudzenia. Najbardziej istotnym z punktu widzenia udziału w próbie jest ogranicznik kąta mocy, od którego zależy możliwość skompensowania mocy biernej ładowania linii tworzących tor rozruchowy. Przy biegu jałowym ogranicznik ten pozwala na pracę generatora z obciążeniem pojemnościowym wynoszącym QBIAS = -2,0 Mvar, które wraz ze wzrostem obciążenia mocą czynną generatora ulega zawężeniu zgodnie z charakterystyką: Qogr = (0.49 PG2-1) QBIAS. W wyniku analizy działania i nastaw automatyki zabezpieczeniowej w EW Koronowo wykonanej w ramach etapu I zidentyfikowano zabezpieczenia, których nastawy były technicznie nieuzasadnione, a ich działanie uniemożliwiłoby przeprowadzenie eksperymentu. Do takich zabezpieczeń zaliczono działające na wyłączenie: zabezpieczenie podnapięciowe generatora (z nastawą Ur ≤ 0,94Un i t = 0 s) oraz zabezpieczenia podnapięciowe rozdzielni RG-0,4 kV (z nastawami Ur ≤ 350 V i t = 1 s), a także zabezpieczenie nadczęstotliwościowe generatora (z nastawą fr większe lub równe 51 Hz i t = 1 s).  

Tor rozruchowy łączący EW Koronowo z EC Bydgoszcz II składał się z następujących elementów sieci 110 kV: rozdzielnia R-110 kV stacji Koronowo-Elektrownia, linia Koronowo-Elektrownia – Jasiniec o długości 20,8 km, wydzielone szyny sekcji B2 w rozdzielni R-110 kV stacji Jasiniec, linia Jasiniec – Kauczuk o długości 3,6 km, rozdzielnia R-110 kV stacji Kauczuk (z wyłączonymi dwoma transformatorami 110/SN), linia Kauczuk – Elektrociepłownia Bydgoszcz II o długości 2,25 km, wydzielone szyny systemu II w rozdzielni R-110 kV przyelektrownianej stacji Elektrociepłownia Bydgoszcz II. Uproszczony schemat toru rozruchowego z uwzględnieniem jednostek wytwórczych i rozdzielni potrzeb własnych i ogólnych EW i EC oraz parametrami technicznymi urządzeń został przedstawiony na rysunku 1. Głównymi układami i urządzeniami ze strony EC Bydgoszcz II, które wzięły udział w eksperymencie były:

  • kocioł OP-230 (13,8 MPa/540 ºC) nr 2 wraz z urządzeniami pomocniczymi, kolektory pary 13,8 i 1,0 MPa, stacja redukcyjno – schładzająca RS-31 (13,5/0,95 MPa),
  • turbozespół TG2 (wraz z układami i urządzeniami pomocniczymi) o mocy znamionowej Pn =35 MW z turbiną kondensacyjną (0,95 MPa/235 ºC), sterowany przez regulator turbiny UNIMAT (IASE Wrocław),
  • kocioł rozruchowy „TOMA”, mazutownia, sprężarkownia,
  • transformatory potrzeb ogólnych TR2 i blokowy T2 wraz z zasilanymi z nich rozdzielniami: potrzeb ogólnych 6 kV ROR2 i własnych R2 oraz szereg rozdzielni 6 kV i 0,4 kV zapewniających zasilanie urządzeń i układów niezbędnych do uruchomienia EC.

Biorący udział w eksperymencie regulator turbiny UNIMAT, zapewnia automatyczny nabór prędkości obrotowej turbiny od prędkości obracarki do prędkości synchronicznej nn = 3000 obr/min. To zadanie spoczywa na współpracującym z synchronizatorem regulatorze prędkości obrotowej typu PI. Po zamknięciu wyłącznika generatora z przyłączeniem do układu sieci sztywnej w miejsce regulatora prędkości obrotowej załączony zostaje regulator mocy o strukturze PI, poprzez który turbozespół TG2 jest automatycznie wstępnie obciążany do poziomu ok. 2,5 MW. Oprócz wymienionych funkcji regulacji prędkości obrotowej i mocy, UNIMAT jest wyposażony w szereg ograniczników działających w stanach zakłóceniowych tj. ograniczniki: szybkości i wielkości spadku ciśnienia pary świeżej zasilającej, wzrostu ciśnienia w skraplaczu turbiny, minimalnego ciśnienia pary świeżej zasilającej, szybkości i nadmiernego wzrostu prędkości obrotowej turbiny.
Dla potrzeb planowanego eksperymentu konieczna była zdolność regulatora UNIMAT do regulacji prędkości obrotowej turbiny (częstotliwości) w układzie sieci elastycznej, dlatego też – zgodnie z wnioskami i propozycjami analiz etapu I [2] – dla osiągnięcia tego celu jego struktura została zmodyfikowana. Wynikało to z planowanej pracy równoległej HZ2 i TG2 oraz pracy samodzielnej TG2 (po odłączeniu hydrozespołu HZ2) z całkowitym przejęciem zasilania potrzeb własnych i wybranych potrzeb ogólnych EC przez uruchomiony turbozespół TG2, czyli utworzenia stanu PWE. Zdolność TG2 do regulacji częstotliwości została osiągnięta poprzez użycie po synchronizacji układu regulacji mocy z korekcją częstotliwości, jeżeli w regulatorze turbiny aktywny jest sygnał „Rozruch z EW Koronowo”. Sygnał ten jest ustawiany przez operatora przed rozpoczęciem rozruchu turbiny za pomocą nowej stacyjki w układzie DCS. Przy aktywnym sygnale „Rozruch z EW Koronowo” wartość zadana dla regulatora mocy zostaje ustawiona na poziomie 1 MW, a korekcja częstotliwości jest wprowadzana stopniowo w czasie 3 min. wraz z zawężaniem początkowej strefy martwej z poziomu ±300 mHz do ±20 mHz.

Przygotowanie obiektów do realizacji eksperymentu systemowego

Próba uruchomienia EC Bydgoszcz II z EW Koronowo została wykonana w dniu 08.07.2009 r. W tym dniu w godzinach porannych poprzedzających realizację eksperymentu zostały przygotowane wszystkie układy i urządzenia w nim uczestniczące i tak: w EW Koronowo: odstawiono hydrozespoły HZ1 i HZ2 oraz wyłączono zasilanie podstawowe rozdzielni potrzeb ogólnych RG-0,4 kV, a także zablokowano działanie wytypowanych wcześniej zabezpieczeń podnapięciowych oraz nadczęstotliwościowego generatora; w EC Bydgoszcz II: przygotowano układ zasilania rozdzielni wytypowanych do udziału w próbach, odstawiono do gorącej rezerwy kocioł K-2; w sieci 110 kV wydzielono przewidziane w [1] systemy szyn na rozdzielniach oraz zestawiono rozruchowy tor linii 110 kV pozostawiając wyłączone wyłączniki przy zamkniętych odpowiednich odłącznikach.

Przebieg eksperymentu

Eksperyment rozpoczął się od uruchomienia w EW Koronowo agregatu prądotwórczego i zasilenia z niego rozdzielni potrzeb ogólnych elektrowni RG-0,4 kV. Następnie przy załączonym na pulpicie operatorskim przełączniku „black start” rozpoczęto rozruch hydrozespołu HZ2. Regulator napięcia generatora HZ2 pracował w trybie regulacji prądu wzbudzenia generatora. W dalszej kolejności - po uruchomieniu HZ2 - z odczepu układu wyprowadzenia mocy HZ2 załączono pod napięcie transformator T4, przełączono zasilanie rozdzielni RG-0,4 kV z agregatu prądotwórczego na zasilanie z transformatora T4 i odstawiono agregat. Przebieg tej fazy eksperymentu pokazano na rysunku 2. Kolejnym działaniem w EW Koronowo było załączenie wyłącznika blokowego WB2 i podanie napięcia na pozbawione napięcia szyny rozdzielni R-110 kV Koronowo-Elektrownia. Obserwowany po zamknięciu wyłącznika WB2 wzrost obrotów/częstotliwości HZ2 był wynikiem zmiany sposobu sterowania łopatkami wirnika tj. przełączenia z położenia rozruchowego na położenie wyznaczane z charakterystyki kombinatorowej (zależność położenia łopatek wirnika od położenia aparatu kierowniczego i wielkości spadu). Ponieważ położenie łopatek wirnika wynikające z charakterystyki było mniejsze od położenia rozruchowego, nastąpiło przymykanie łopatek wirnika i wzrost prędkości obrotowej hydrozespołu, któremu przeciwdziałał regulator prędkości obrotowej typu P wspomagany działaniami operatora zmieniającymi jego zadaną wartość prędkości obrotowej.
Utworzenie ciągu rozruchowego zostało wykonane poprzez załączenie kolejnych, wcześniej wymienionych, elementów sieci rozdzielczej począwszy od rozdzielni Koronowo-Elektrownia do rozdzielni Elektrociepłownia Bydgoszcz II. Załączaniu kolejnych odcinków linii 110 kV towarzyszył wzrost obciążenia generatora HZ2 mocą bierną aż do około QHZ2 = -1 Mvar oraz wzrost poziomu napięcia na zaciskach generatora, który był zregulowywany przez operatora zmieniającego zadaną wartość prądu wzbudzenia generatora. W trakcie tworzenia ciągu rozruchowego nie wystąpiło zagrożenie pobudzenia ogranicznika kąta mocy w regulatorze napięcia HZ2. Po podaniu napięcia do rozdzielni R-110 kV Elektrociepłownia Bydgoszcz II w EC Bydgoszcz II załączono w pierwszej kolejności zasilanie, poprzez transformator TR2, rozdzielni potrzeb ogólnych 6 kV ROR2 i szeregu rozdzielni 0,4 kV, po czym rozpoczął się zgodny z zasadami eksploatacji proces uruchomienia wybranego kotła K-2. Pierwszym etapem było uruchomienie kotła rozruchowego „TOMA”, z zadaniem wytworzenie pary potrzebnej do zapalenia palników mazutowych K-2. Załączenie pompy wody zasilającej kocioł „TOMA” nastąpiło ok. godz. 10.15 (zdarzenie przyjęto uważać, jako umowny początek rozruchu kotła K-2) następnie załączono pompy mazutowe i rozpalono kocioł.
W dalszej kolejności uruchomiono jedną sprężarkę, załączono pompę wody surowej, zdekarbonizowanej oraz uruchomiono układ wody chłodzącej dla turbozespołu TG2. Następne działania obsługi, po podaniu napięcie poprzez transformator blokowy T2 na rozdzielnię potrzeb własnych 6 kV R2, koncentrowały się na przygotowaniu do uruchomienia turbozespołu TG2 skutkując stopniowym uruchamianiem układów olejowych, kondensacji i pomocniczego układu chłodzenia. Ok. godz. 10.53 uruchomiono największy napęd jakim była pompa wody zasilającej do kotła K-2. Załączenie pompy spowodowało znaczne zmiany częstotliwości i napięcia zasilającego, które zmieniały się odpowiednio w zakresie 48,15 … 51,7 Hz i 3,2 … 7,4 kV, obniżenie napięcia spowodowało wydłużenie rozruchu silnika pompy do około 15 sekund skutkując wyłączeniem części wcześniej uruchomionych układów technologicznych, które po załączeniu pompy bez przeszkód ponownie załączono. W trakcie załączania pompy wody zasilającej występującym zmianom częstotliwości w sieci wydzielonej przeciwdziałał regulator prędkości obrotowej hydrozespołu HZ2, którego wartość zadana prędkości była korygowana przez operatora, stąd otrzymany przebieg częstotliwości był wynikiem zarówno zmiany obciążenia jak i działań operatora HZ2. Z uwagi na pracę regulatora napięcia generatora HZ2 w trybie regulacji prądu wzbudzenia – co było odstępstwem od zapisów programu prób – zmianom napięcia przeciwdziałał jedynie operator, zmieniając wartość zadaną prądu wzbudzenia. W kilka minut po zakończeniu rozruchu pompy wody zasilającej przełączono tryb regulacji napięcia generatora HZ2 na tryb automatycznej regulacji napięcia generatora.
Po ok. 52 min od uruchomienia kotła rozruchowego „TOMA” ok. godz. 11.07 na kotle K-2 rozpoczęto proces przewietrzania, uruchamiając kolejno wentylatory obu nitek spaliny – powietrze. Przebieg wybranych wielkości charakteryzujących ten etap rozruchu pokazano na rysunku 3. W trakcie załączania silników napędowych wentylatorów spalin (moc silnika 315 kW) i silników napędowych wentylatorów powietrza (moc silnika 250 kW) maksymalne zmiany częstotliwości w stosunku do poziomu poprzedzającego załączenie napędu mieściły się w przedziale -1,7 … +1 Hz pozostając w zakresie częstotliwości 48,7 … 51,3 Hz, natomiast zmiany napięcia zasilającego mieściły się w przedziale -400…+50 V pozostając w przedziale 5,9…6,4 kV. W dalszej kolejności zgodnie z zasadami uruchomienia kotła K-2 do pracy wprowadzano stopniowo kolejne zespoły młynowe. Po ok. 2 godz. 10 min od początku rozruchu na kotle K-2 uchylono główną zasuwę parową, a po kilku minutach ręcznie otwarto stację redukcyjno-schładzającą RS-31 podając parę do kolektora 1,0 MPa i rozpoczęto wygrzewanie rurociągów na drodze do zaworów odcinających TG2. Po wygrzaniu rurociągów i uzyskaniu wymaganych parametrów, podano parę na turbinę TG2 inicjując nabór obrotów turbiny. Rozruch turbiny ze stanu zimnego – zgodnie z wymaganiami jej instrukcji eksploatacji – wykonano w kilku etapach z zatrzymaniem przy prędkościach pośrednich. W trakcie rozruchu turbiny w regulatorze turbiny UNIMAT był aktywny sygnał „Rozruch z EW Koronowo” oraz – pomijając początkowy okres naboru obrotów – ciśnienie w kolektorze 1,0 MPa było utrzymywane w sposób automatyczny przez stację RS-31 pracującą w trybie „auto”. Synchronizacja obu pracujących generatorów na wyłączniku generatorowym TG2 nastąpiła ok. godz. 13.55. (3 godz. 40 min od rozpoczęcia uruchamiania kotła K-2)
Po synchronizacji w wyniku zwiększenia wysterowania zaworów regulacyjnych TG2 w układzie wydzielonym nastąpił wzrost częstotliwości, na który – poprzez przymknięcie kierownic – zareagował regulator prędkości obrotowej HZ2 oraz operator w EW, obniżając wartość zadaną prędkości obrotowej HZ2. Następnie przeprowadzono proces wzajemnego przejmowania obciążeń poprzez pracujące generatory, który był inicjowany działaniem operatora HZ2 na wartość zadaną prędkości hydrozespołu. Obniżanie wartości zadanej prędkości obrotowej powodowało stopniowe odciążanie hydrozespołu i przejmowanie obciążenia przez uruchomiony turbogenerator TG2 w EC, zwiększanie wartości zadanej prędkości obrotowej hydrozespołu HZ2 przynosiło skutek odwrotny.
Na zakończenie – zgodnie z końcowym celem eksperymentu – podjęto działania zmierzające do przejęcia zasilania urządzeń w EC biorących udział w próbie tylko z generatora TG2 i w tym celu poprzez zmniejszenie wartości zadanej obrotów HZ2 odciążano hydrozespół powodując wzrost obciążenie generatora TG2 w reakcji na obniżanie częstotliwości. W trakcie nabierania obciążenia przez TG2 stopniowo zwiększano także docelową wartość zadaną mocy dla regulatora mocy pracującego z aktywną funkcją korekcji częstotliwości. Ok. godz. 14.13 przy minimalnym obciążeniu HZ2 otwarto wyłącznik blokowy hydrogeneratora odłączając go od układu wydzielonego. Turbogenerator TG2 bez zakłóceń przeszedł do pracy w układzie PWE, co było ostatnim celem eksperymentu, na którym go zakończono.

Wnioski

Zakończenie eksperymentu z wynikiem pozytywnym potwierdziło możliwość wykorzystania EW Koronowo, jako źródła napięcia i mocy rozruchowej, dla uruchomienia EC Bydgoszcz II w sytuacji rzeczywistej awarii systemowej „black out”. Podjęte działania w zakresie zmiany struktur regulatorów turbin zarówno po stronie EW Koronowo hydrozespołu HZ2 jak również turbogeneratora TG2 w EC Bydgoszcz II dostosowały obie jednostki do regulacji częstotliwości w układzie wydzielonym i umożliwiły wykonanie planowanego eksperymentu. Wykonany eksperyment jak i wcześnie zrealizowane próby stanowią materiał szkoleniowy dla obsługi w EW Koronowo i EC Bydgoszcz II oraz służb dyspozytorskich w zakresie prowadzenia ruchu obiektów w sytuacji awarii typu „black out”. Wykorzystanie uzyskanych materiałów szkoleniowych jest tym bardziej istotne, że specyfika pracy w normalnych warunkach ruchowych zarówno EW, jak i EC nie przewiduje udziału ich jednostek wytwórczych w regulacji częstotliwości i w procesie obrony i odbudowy zasilania KSE, przeprowadzony eksperyment był całkowicie nową sytuacją ruchową dla tych obiektów.

Niniejszy referat został wygłoszony podczas IV Międzynarodowej Konferencji Naukowo - Technicznej "Blackout a Krajowy System Elektroenergetyczny" (16-18.06.2010, Poznań). Współautorzy: Adam Kurzyński - „Energopomiar-Elektryka” Sp. z o.o., Marek Karwowski - ZEC Bydgoszcz.

Literatura
[1] M. Kaczmarek, M. Komarzyniec, A. Kurzyński: Program prób eksperymentu systemowego uruchomienia EC Bydgoszcz II z Elektrowni Wodnej Koronowo. Gliwice 2009r. („Energopomiar-Elektryka”, „Energopomiar”).
[2] T. Brola, M. Kaczmarek, M. Komarzyniec, A. Kurzyński: Ocena możliwości wykonania eksperymentu uruchomienia EC Bydgoszcz II z Elektrowni Koronowo na podstawie analizy dokumentacji – Etap I. Gliwice, maj 2009 r. („Energopomiar-Elektryka”, „Energopomiar”).
[3] T. Brola, M. Kaczmarek, M. Komarzyniec, A. Kurzyński: Eksperyment: uruchomienie Elektrociepłowni Bydgoszcz II z Elektrowni Wodnej Koronowo – Etap II – Próby wewnętrzne w EW Koronowo. Gliwice, wrzesień 2009 r. („Energopomiar-Elektryka”, „Energopomiar”).
[4] T. Brola, M. Kaczmarek, M. Komarzyniec, A. Kurzyński: Eksperyment: uruchomienie Elektrociepłowni Bydgoszcz II z Elektrowni Wodnej Koronowo – Etap III – Wykonanie eksperymentu. Gliwice, wrzesień 2009 r. („Energopomiar-Elektryka”, „Energopomiar”).